Strona g堯wna
Od redakcji
Galeria foto
Narodowy Dzie 砰cia 2015

Galeria foto
Multimedia
Konkurs
pro-life
Newsletter
Wydarzenia
Ksi捫ka Realitas
Realna Polska
Realny 鈍iat
Felieton Kr鏊a
安iatoogl康
Dorzeczna mowa
安i璚i w dziejach
Kontakt
Archiwum
Mecenasi
RSS
Realitas.pl na Facebooku®

Archiwum
Dariusz Zalewski 2010-08-30

Edutainment a kszta速owanie charakteru

Klasyczna pedagogika docenia豉 znaczenie odpoczynku i zabawy. 安i皻y Tomasz przywo造wa znany ju w Staro篡tno軼i przyk豉d, i napi皻a nieustannie ci璚iwa 逝ku doprowadzi do jego p瘯ni璚ia. S這wem – cz這wiek po pracy musi odpocz望 i odpr篹y si, na przyk豉d przebywaj帷 w gronie przyjaci馧, bawi帷 si i 鄉iej帷. Co wi璚ej, rado嗆 t podniesiono do rangi sprawno軼i moralnej, kt鏎 okre郵ano mianem eutrapelii, czyli m康rej i rozumnej zabawy, zachowuj帷ej odpowiedni dla siebie miar.

Dzi瘯i wsp馧czesnemu stylowi 篡cia, opartemu na ludzkiej koegzystencji z mediami oraz na nastawieniu ukierunkowanym na poszukiwanie wci捫 nowych wra瞠 i przyjemno軼i, z natury ludzkiej wychodzi wieszczony przez holenderskiego badacza Johana Huizinga homo ludens (豉c. cz這wiek zabawy). Z tego wzgl璠u coraz wi瘯sz popularno嗆 zyskuje pomys 陰czenia rozrywki z edukacj (z angielska edutainment).

Media, rozrywka i propaganda

Typowymi przyk豉dami tej formy kszta速owania umys堯w s programy telewizyjne, filmy, projekty medialne czy gry komputerowe, kt鏎ych cech jest snuj帷e si w tle mniej lub bardziej wyra幡e przes豉nie edukacyjne. Przes豉nie to zawarte jest g堯wnie w tre軼i, ale tak瞠 w wizualnej formie przedsi瞝zi璚ia. Ten nowy rodzaj przekazu, kt鏎ego zalet jest docieranie do ogromnej liczby s逝chaczy, wykorzystuj organizacje polityczne, spo貫czne, a tak瞠 gospodarcze – banki, firmy itp. Je郵i zatem w popularnym serialu wprowadza si w徠ek z „Mamobusem” przyje盥瘸j帷ym do ma貫j miejscowo軼i w celu przebadania kobiet, to ewidentnie mamy do czynienia z edutaimnentem i tzw. edukacj prozdrowotn. Analogiczny rodzaj edukacji spotykamy, gdy historie ekranowe opowiadaj o bohaterach, kt鏎zy bole郾ie odczuwaj skutki palenia papieros闚, alkoholizmu czy narkomanii. Niekiedy filmowo-komputerowa o鈍iata reaguje na post瘼 w dziedzinie ekonomii, na przyk豉d bankowo軼i. W takim przypadku powstaj „dzie豉”, w kt鏎ych bohaterowie ucz si korzysta z kart bankomatowych lub zak豉da konta. A wszystko po to, aby przez umiej皻ne korzystanie z us逝g bankowych ludzie „u豉twiali” sobie 篡cie.

Nie da si ukry, 瞠 za tak form o鈍iecenia publicznego, pod pozorami unowocze郾ienia, skrywa si zwyk豉 reklama. Pojawiaj si zatem pierwsze w徠pliwo軼i, co do moralnego aspektu omawianej metody. W徠pliwo軼i nasilaj si, gdy realizowane s projekty maj帷e jednoznacznie ideologiczne t這. Przyk豉dem niech b璠 przedsi瞝zi璚ia szerz帷e r騜ne wsp馧czesne „tolerancje”: na przyk豉d pojawiaj帷e si w徠ki homoseksualne w filmach, podwa瘸nie tradycyjnych r鏊 spo貫cznych, apoteoza „singla”, feminizmu, zachwalanie stosowania 鈔odk闚 antykoncepcyjnych itp. Przejawem nachalnej manipulacji politycznej s te dowcipy o charakterze politycznym w przedstawieniach kabaretowych (wykpiwaj帷e jedn stron bie膨cego sporu politycznego) czy stronniczo嗆 redaktor闚 prowadz帷ych popularne programy telewizyjne. Granica mi璠zy edukacj a propagand zostaje przekroczona. Nie ma zatem w徠pliwo軼i, 瞠 tam, gdzie wplatane s w徠ki ideologiczne, mamy do czynienia z kamuflowan indoktrynacj.

Kamufla, czyli podstawowa metoda manipulacji, wp造wa na wysoki poziom skuteczno軼i „pedagogiki rozrywki”. Opiera si ona na sprytnym odwr鏂eniu uwagi od zachodz帷ego w spos鏏 utajony procesu uczenia si. Filmy, gry czy programy rozrywkowe nie kojarz si odbiorcy ze szko陰, ani w og鏊e z sytuacj uczenia si. Nie zdaje on sobie sprawy, 瞠 kto pragnie wp造wa na bieg jego my郵i. Tym samym bezkrytycznie ch這nie przekazywane tre軼i – nie dyskutuje z nimi. Z drugiej strony, je郵i nawet kto zdaje sobie spraw z propagandowego wymiaru odbieranego przekazu, to przekaz zostaje skojarzany z rozrywk (przyjemno軼i), czyli nagrod. Og鏊ny kontekst zabawy sprawia, i jest on o wiele bardziej sk這nny zaakceptowa tre軼i zawarte w programie czy filmie.

Apatia duchowa

Edutainment przenoszony jest r闚nie na teren szko造. W tym przypadku jest on szczeg鏊nym zabiegiem czy wr璚z „metod ostatniej szansy”, dzi瘯i kt鏎ej nauczyciele usi逝j dotrze do m這dzie篡 i przekaza jej wymagane programem tre軼i. Moralny aspekt tych dzia豉 zawsze nale篡 ocenia maj帷 na wzgl璠zie konkretne tre軼i i zastosowane 鈔odki.

Internet, telewizja, 鈔odowisko i b喚dne metody wychowawcze sprawiaj, 瞠 m這de pokolenie dosy powszechne zainfekowane jest takimi wadami jak: mi瘯ko嗆 charakteru czy lenistwo. Pod fasad s這wnej czy fizycznej agresji nieraz maskuje s豉b kondycj psychiczn. Niemo積o嗆 przezwyci篹enia codziennych problem闚 prowadzi do depresji czy nawet pr鏏 samob鎩czych. Na to nak豉da si wielo嗆 bod嬈闚 p造n帷ych ze 鈍iata multimedi闚, kt鏎e pr鏏uj zaspokoi zach豉nn ciekawo嗆 i nieustann pogo za rozrywk.

Konglomerat wspomnianych wad i oddzia造wa doprowadza w efekcie dziecko do swoistej apatii duchowej, z kt鏎ego potrafi je wyrwa tylko dostatecznie silny i „przyjemny” bodziec. W rezultacie m這dy cz這wiek, trafiaj帷 do klasy szkolnej, trafia jakby do ca趾owicie mu obcego 鈍iata. Nauczyciele ka膨 mu siedzie cicho, s逝cha co m闚i, czyta ksi捫ki i pisa co w zeszycie. Czynno軼i te nudz go potwornie (nie s wystarczaj帷o przyjemne i ciekawe). Jego umys i zmys造 nastawione s na odbi鏎 bod嬈闚 o ca趾owicie odmiennej amplitudzie. Funkcjonowanie w sytuacji szkolnej wymaga zatem dostosowania si do obcego 鈔odowiska i prze豉mania lenistwa, co – przy praktycznym braku program闚 nastawionych na kszta速owanie charakteru – w zasadzie jest niemo磧iwe.

W celu rozwi您ania tej sytuacji specjali軼i proponuj w豉郾ie edukacj zabawow. Je郵i m這dzie nie chce si uczy tradycyjnie – argumentuj – to niech przynajmniej uczy si przez zabaw, tzn. filmy, gry itp. Jednak w ten sposob – co warto podkre郵i – leczy si objawy, a nie przyczyny. Nie zwalcza lenistwa i apatii duchowej, ale im ulega i utrwala je.

Oczywi軼ie nie mo積a przesadza; w roztropnym stosowaniu opisanej metody nie ma nic z貫go. Szczeg鏊nie na poziomie szkolnictwa zawodowego czy specjalnego, gdzie od m這dzie篡 nie wymaga si solidnej wiedzy teoretycznej, stosowanie edukacji rozrywkowej jest dopuszczalne, a w wielu przypadkach nawet wskazane. Niemniej na poziomie kszta販enia og鏊nego, tam gdzie formu逝j si przysz貫 elity, nadmierne preferencje w stosunku do omawianej metody doprowadz do obni瞠nia poziomu kszta販enia i przyczyni si do kolejnego os豉bienia kultury duchowej narodu.

Skutki wychowawcze

Trwa豉 tendencja do wype軟iania kolejnych lekcji grami czy filmami, na kt鏎e m這dzie (jeszcze) reaguje zainteresowaniem, jest przejawem kapitulanctwa z punktu widzenia dydaktyki, ale r闚nie z uwagi na kwestie wychowawcze. Nie ma bowiem 瘸dnej gwarancji, 瞠 na przyk豉d za kilka lat gry komputerowe czy filmy w aktualnej postaci nie znudz si i nie trzeba b璠zie poszuka co bardziej „ekstra”, by przyku uwag uczni闚.

Wspomniany kontekst wychowawczy decyduje, 瞠 mamy tu do czynienia ze zjawiskiem „b喚dnego ko豉” czy te wej軼iem w 郵ep uliczk. Edutainment odnosi si przede wszystkim do sfery poznawczej, tzn. przekazuje g堯wnie okre郵ony rodzaj wiedzy (czy mo瞠 raczej wiadomo軼i) i po prostu „nie dzia豉” w obszarze wychowania, kt鏎y polega przede wszystkim na opanowywaniu sfery pop璠liwej. Innymi s這wy – o ile wplataj帷 w rozrywk pewne tre軼i mo積a formowa lepiej lub gorzej umys, to z ca陰 pewno軼i nie da si dzi瘯i temu kszta速owa woli, pop璠闚 i formowa na ich podstawie odpowiednich sprawno軼i moralnych. Praca w tym zakresie wi捫e si zawsze z okre郵onym wysi趾iem psychicznym, kt鏎y z kolei 陰czy si z odm闚ieniem sobie konkretnej przyjemno軼i. Filozofia szkolnego (i nie tylko) edutainmentu jest za ze swej istoty inna: nie wymaga podnoszenia poprzeczki i prze豉mywania si, gdy bazuje na tym, co 豉twe i bezwysi趾owe. Nie pomaga w kszta販eniu charakteru, wr璚z przeciwnie – w wi瘯szo軼i przypadk闚 os豉bia go. Z tego wzgl璠u w wymiarze wychowawczym nale篡 spodziewa si jak najgorszych owoc闚. Zbyt du瘸 dawka „pedagogiki rozrywki” wpoi m這dzie篡 b喚dne przekonanie, jakoby praca zawsze by豉 zabaw, co w zderzeniu z realnym 篡ciem b璠zie prowadzi這 do rozczarowa i problem闚 z w豉軼iwym funkcjonowaniem w spo貫cze雟twie. R闚nocze郾ie mo瞠 wytworzy si przekonanie, 瞠 bez systematycznego wysi趾u mo積a osi庵望 w 篡ciu zamierzone cele. Uczniowie, dla kt鏎ych nie tylko czas wolny, ale i praca ma by nieustann rozrywk, nie naucz si wytrwa這軼i i sta這軼i. Sprawno軼i te wykuwaj si bowiem przez przezwyci篹anie w豉snych s豉bo軼i. Trudno spodziewa si, aby w takiej atmosferze ukszta速owa si „cz這wieka z charakterem”.

Obni瘸nie wymaga wobec siebie prze這篡 si r闚nie na jako嗆 relacji z bli幡imi. Kto bowiem ci庵le szuka rozrywki nie b璠zie w stanie po鈍i璚i si dla innych. Po鈍i璚enie wymaga zawsze „rezygnacji z w豉snych ambicji i pragnie” i jest pozbawionym atrybutu przyjemno軼i dzia豉niem, kt鏎ego cz這wiek wychowany w atmosferze ci庵貫go karnawa逝 nie zna i nie akceptuje.

Artyku ukaza si drukiem w „Zeszytach Spo貫cznych KIK” 2009. Tekst powsta w ramach projektu: Opinie, Analizy, Raporty Instytutu Edukacji Narodowej.

Strony internetowe Dariusza Zalewskiego:
http://dzalewski.blogspot.com
http://edukacja21.blogspot.com
http://www.facebook.com/EDUKACJAKLASYCZNA